87. rocznica wybuchu II wojny światowej – uroczystości w Jaworznie

1 września 2026 r. minie 87 lat od wybuchu II wojny światowej – jednego z najbardziej tragicznych wydarzeń w historii naszego kraju i całego świata. Z tej okazji Prezydent Jaworzna Paweł Silbert oraz Komendant Miejski Policji insp. Paweł Dratwiński serdecznie zapraszają mieszkańców do wspólnego oddania hołdu ofiarom niemieckiej agresji oraz wszystkim, którzy walczyli o wolność Ojczyzny.

Uroczysty apel odbędzie się 1 września 2026 r. o godz. 12.00 przy obelisku funkcjonariuszy 7. Kompanii Rezerwy Policji Państwowej, znajdującym się w Parku Miejskim.

Wczesnym rankiem 1 września 1939 r., o godz. 4:45, niemiecki pancernik szkolny „Schleswig-Holstein” rozpoczął ostrzał Westerplatte – Wojskowej Składnicy Tranzytowej w Wolnym Mieście Gdańsku. Mimo przewagi wroga, załoga licząca około 200 żołnierzy pod dowództwem mjr. Henryka Sucharskiego i kpt. Franciszka Dąbrowskiego przez siedem dni bohatersko odpierała ataki z morza, lądu i powietrza.

Na kartach historii zapisała się również obrona Poczty Polskiej w Gdańsku. Jej obrońcy poddali się dopiero po południu, gdy budynek został podpalony. Niestety, miesiąc później Niemcy rozstrzelali wszystkich wziętych do niewoli.

W tym samym dniu na Polskę napadła także armia słowacka wspierająca III Rzeszę. Jednym z pierwszych zbombardowanych miast był Wieluń, gdzie zginęło około 1200 cywilów. W pierwszych dniach września Niemcy dokonywali masowych egzekucji na ludności cywilnej, realizując hitlerowskie plany wyniszczenia naszego narodu.

17 września od wschodu wkroczyła Armia Czerwona, przypieczętowując rozbiór Polski. Mimo bohaterskiego oporu w wielu miejscach, Warszawa skapitulowała 27 września z powodu dramatycznej sytuacji mieszkańców, pozbawionych żywności, prądu i wody. Dwa dni później poddała się twierdza Modlin, a 2 października – Hel. Ostatnie walki kampanii wrześniowej miały miejsce na Lubelszczyźnie, gdzie 6 października pod Kockiem, po wyczerpaniu amunicji, broń złożyły oddziały gen. Franciszka Kleeberga.

Już wtedy zaczęła rodzić się konspiracja niepodległościowa. 27 września 1939 r. w oblężonej Warszawie gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz utworzył Służbę Zwycięstwu Polski, która wkrótce przekształciła się w Związek Walki Zbrojnej, a 14 lutego 1942 r. w Armię Krajową.

W latach 1936–1939 w Jaworznie stacjonowała 7. Kompania Rezerwy Policji Państwowej, która we wrześniu 1939 r. zapisała chlubną kartę w obronie Rzeczypospolitej. Wielu jej policjantów poległo w walkach lub trafiło do niewoli niemieckiej.

15 sierpnia 1939 r. obie kompanie – 7. z Jaworzna i 4. z Herbów Starych – zostały podporządkowane Głównemu Komendantowi Policji Województwa Śląskiego, by wspierać Straż Graniczną w ochronie granicy przed niemieckimi dywersantami. Jaworznicka kompania została skierowana do Rybnika, gdzie funkcjonariuszy rozdzielono na posterunki przygraniczne.

Podkomisarz Kalikst Wyspiański, dowodzący jedną z grup, w raportach ostrzegał, że niemieckie oddziały dywersyjne to regularne jednostki Wehrmachtu w cywilnych ubraniach, doskonale uzbrojone i wyszkolone. W pierwszych dniach wojny na funkcjonariuszach Straży Granicznej i Policji spoczywał ciężar obrony granicy na Górnym Śląsku, bowiem nie było tam oddziałów Wojska Polskiego.

Rankiem 1 września załoga posterunku w Wilczy Dolnej pod dowództwem podkom. Wyspiańskiego, złożona z policjantów i strażników granicznych, stoczyła potyczkę z przeważającymi siłami wroga wspartymi czołgami. Ocaleni policjanci dołączyli do Grupy Rezerwy Policji w Warszawie, która następnie przemieściła się do Łucka. Po wkroczeniu sowieckim 17 września grupę skierowano do Dubna, gdzie osłaniała wycofujące się na Węgry oddziały Wojska Polskiego. 22 września Grupa Rezerwy przekroczyła granicę węgierską, gdzie została rozbrojona i internowana.

Większość policjantów 7. Kompanii poległa w walce bądź dostała się do niewoli, a ich dalsze losy pozostają nieznane. Kompania nigdy nie wróciła do Jaworzna. Uroczystości 1 września są hołdem dla tych bohaterów, o których pamięć pielęgnowana jest w mieście.